[TYLKO U NAS] Czy w RPA trwa rzeź białych farmerów?

Trzy dni temu, w poniedziałek 12 maja 2025 roku, na międzynarodowym lotnisku Waszyngton Dulles w Wirginii wylądowała pierwsza grupa białych mieszkańców RPA, głównie Afrykanerów, którym administracja prezydenta Donalda Trumpa przyznała status uchodźcy. Grupa liczyła około 49–59 osób, w tym rodziny z dziećmi, i przyleciała wyczarterowanym samolotem po międzylądowaniu w Dakarze w Senegalu. Uchodźcy ci zostali powitani przez amerykańskich urzędników, w tym wiceszefa dyplomacji Christophera Landau, a ich przesiedlenie jest częścią programu priorytetowego traktowania Afrykanerów, co wzbudziło kontrowersje i krytykę zarówno w RPA, jak i wśród grup uchodźców. Rząd RPA, na czele z prezydentem Cyrilem Ramaphosą, uznał te działania za podważanie suwerenności kraju i kwestionował zasadność przyznania statusu uchodźcy, twierdząc, że nie spełniają one kryteriów międzynarodowego prawa uchodźczego.

Co jest fejkiem a co nie?

Dane i relacje wskazują na poważne problemy z przemocą wobec białych farmerów, ale określanie tego mianem „rzezi” czy „ludobójstwa” jest dyskusyjne i może być przesadą. Jest też prawdą, że część białych farmerów opuszcza RPA, choć skala tego zjawiska i jego przyczyny są złożone i nie ograniczają się wyłącznie do narracji o „rzezi” czy prześladowaniach. Poniżej analiza oparta na dostępnych danych, w tym statystykach emigracji i aktualnych wydarzeniach, z uwzględnieniem kontekstu przemocy i polityki gruntowej. Według Statistics South Africa, w latach 1985–2021 kraj opuściło ok. 612 tys. białych mieszkańców, z czego 70% po 2001 roku. W okresie 2016–2021 odnotowano netto emigrację 91 tys. białych (głównie do Wielkiej Brytanii, Australii, USA, Nowej Zelandii i Kanady). Biali farmerzy stanowią część tej grupy, ale dokładne dane o ich liczbie są ograniczone. Donald Trump 7 lutego 2025 roku wydał specjalny dekret oferujący status uchodźcy Afrykanerom. BusinessTech podało, że ponad 10 tys. białych farmerów wyraziło zainteresowanie wyjazdem do USA w ciągu 18 godzin od ogłoszenia. W maju 2025 roku 59 Afrykanerów (w tym farmerzy) przybyło do USA jako uchodźcy na mocy tego programu. To jednak niewielka liczba w porównaniu z populacją białych (ok. 4,6 mln, 7% mieszkańców RPA).

W RPA odnotowuje się brutalne napady na farmy, tzw. plaasmoorde. Według AfriForum, w 2021 roku doszło do 415 ataków na białych farmerów. Ofiary są często torturowane, co sugeruje motywy rasowe, choć nie zawsze jest to jednoznacznie potwierdzone. Statystyki są jednak niepełne, a rząd RPA kwestionuje ich wiarygodność. Nowe prawo z 24 stycznia 2025 roku pozwala na wywłaszczanie ziemi, jeśli nie jest „odpowiednio użytkowana”. Krytycy, w tym Donald Trump, twierdzą, że to narzędzie do konfiskaty ziemi białych farmerów, co zwiększa napięcia rasowe. Rząd RPA podkreśla, że chodzi o „sprawiedliwość społeczną” i zadośćuczynienie za apartheid. Dodatkowo RPA ma jeden z najwyższych wskaźników przestępczości na świecie. Ataki na farmy dotykają też czarnych pracowników i ich rodzin, a motywy są często rabunkowe, nie tylko rasowe. W 2023 roku w RPA odnotowano 27 066 morderstw (dane SAPS), co pokazuje, że przemoc jest powszechna, niezależnie od rasy.

Niektóre źródła, zwłaszcza na X, przedstawiają sytuację jako „ludobójstwo białych”, ale brakuje dowodów na zorganizowaną, państwową kampanię przeciw białym. Z kolei rząd RPA oskarża krytyków o szerzenie paniki. Osoby takie jak Julius Malema, lider EFF, nawołują do przemocy w retoryce politycznej, co zaostrza napięcia, ale nie ma dowodów, że przekłada się to na masowe, zorganizowane mordy. Problem przemocy wobec białych farmerów jest realny i wynika z historycznych nierówności, biedy i braku skutecznej polityki bezpieczeństwa. Jednak przedstawianie go jako „rzeź” pomija szerszy kontekst przestępczości w RPA i może służyć politycznym narracjom, np. w USA, gdzie Trump wykorzystuje temat do krytyki rządu RPA.

Relacje o „rzezi” często opierają się na jednostkowych, drastycznych przypadkach, które są nagłaśniane w mediach społecznościowych, ale statystycznie nie potwierdzają tezy o ludobójstwie. W RPA żyje ok. 4,6 mln białych (8% populacji), a liczba zabójstw farmerów, choć tragiczna, nie wskazuje na masową eksterminację. Rząd RPA i organizacje międzynarodowe, jak Amnesty International, wskazują, że przemoc w kraju dotyka wszystkich grup etnicznych, a skupianie się tylko na białych farmerach może zniekształcać obraz.

Dane

Skupiając się na dostępnych danych, w tym raportach South African Police Service (SAPS) oraz innych źródłach, w kontekście twierdzenia o „rzezi białych ludzi” warto oprzeć się na danych z lat poprzednich (2022–2024), oraz informacjach z innych wiarygodnych źródeł, aby przedstawić rzetelny obraz sytuacji. Ale warto wspomnieć, że RPA charakteryzuje się jednym z najwyższych wskaźników przestępczości na świecie, w tym morderstw, napadów i przemocy domowej. Według SAPS, w roku finansowym 2022/2023 odnotowano aż 27 066 morderstw (ok. 45,6 na 100 tys. mieszkańców), co daje średnio 84 zabójstwa dziennie, 153 415 poważnych napaści (w tym z zamiarem ciężkiego uszkodzenia ciała), ponad 13 tys. napaści na kobiety i 1277 usiłowań zabójstwa kobiet w okresie lipiec–wrzesień 2022.

Przemoc dotyka wszystkie grupy etniczne, ale pewne kategorie przestępstw, jak ataki na farmy (plaasmoorde), są szczególnie nagłaśniane w kontekście białych farmerów. I tak ataki na farmy są jednym z kluczowych elementów narracji o „rzezi białych ludzi”. Dane na ten temat są jednak różnie interpretowane. AfriForum, organizacja reprezentująca interesy Afrykanerów, podaje, że w 2021 doszło do 415 ataków na farmy, w tym 57 morderstw, a w  2023 roku do 333 ataków i 50 morderstw. Większość ofiar to starsi biali farmerzy, często brutalnie torturowani, co sugeruje motywy rasowe lub rabunkowe. SAPS zaś nie publikuje szczegółowych danych dotyczących rasy ofiar ataków na farmy, co utrudnia jednoznaczną ocenę. W 2022/2023 SAPS odnotowało 879 ataków na farmy, ale bez podziału na grupy etniczne. Rząd RPA i niektóre organizacje (np. Institute for Security Studies) kwestionują metodologię AfriForum, wskazując, że ataki na farmy nie są wyłącznie rasowo motywowane, a ofiary obejmują też czarnych pracowników i ich rodziny.

I tak, ataki na farmy są realnym problemem, ale ich skala (ok. 300–400 rocznie) w kontekście ogólnej liczby morderstw (27 tys.) nie wskazuje na „rzeź” czy ludobójstwo. Motywy są złożone: rabunkowe, społeczno-ekonomiczne (napięcia związane z nierównościami) oraz, w niektórych przypadkach, potencjalnie rasowe, a statystyki wskazują na powszechność przemocy w RPA, niezależnie od rasy.  Na przykład między lipcem a wrześniem 2022 (SAPS) zostało zamordowanych 989 i 558 dzieci. Według badania Human Sciences Research Council z roku 2024 roku aż 36% kobiet doświadczyło przemocy fizycznej lub seksualnej w ciągu życia, a 24% kobiet doświadczyło przemocy ze strony partnera. UNICEF zaś wskazuje na „nieakceptowalny poziom przemocy” wobec dzieci, z 315 zabójstwami dzieci w 3 miesiące w 2024 roku.

Przemoc wobec kobiet i dzieci jest powszechna i nie ogranicza się do jednej grupy etnicznej. Narracja o „rzezi białych” pomija te szersze statystyki, które pokazują, że przemoc jest problemem ogólnospołecznym. Raport Globalnej Inicjatywy Przeciwko Międzynarodowej Przestępczości Zorganizowanej (2024) wskazuje również na wzrost zabójstw politycznych – 10 zabójstw politycznych w pierwszych 4 miesiącach 2024 roku, a wzrost w latach wyborczych (np. 2004, 2009, 2014, 2019) wiąże się z zamieszkami i napięciami politycznymi  Choć zabójstwa polityczne nie dotyczą bezpośrednio białych farmerów, pokazują, że przemoc w RPA ma również wymiar polityczny, co może zaostrzać napięcia społeczne.

„Strzelaj, by zabić. Zabij Bura, rolnika”
Te same żydowskie media, które twierdzą, że na ukrainie nie ma nazistów, wmawiają nam, że w RPA nie zabijają białych. pic.twitter.com/3i6rLOJRFA

— Ministerstwo Prawdy (@Minister_Prawdy) May 13, 2025

Duch RPA

Republika Południowej Afryki (RPA) jako państwo w obecnej formie konstytucyjnej została ustanowiona 31 maja 1961 roku, kiedy kraj formalnie odłączył się od Wspólnoty Narodów i proklamował republikę, przyjmując nową konstytucję. Wcześniej, od 31 maja 1910 roku, istniała jako Związek Południowej Afryki (Unia Południowej Afryki), będący dominium brytyjskim, utworzonym po połączeniu czterech kolonii: Kolonii Przylądkowej, Natalu, Transwalu i Oranii.

RPA nadal zmaga się z dziedzictwem apartheidu, w tym nierównym dostępem do ziemi (biali farmerzy posiadają ok. 70% ziemi uprawnej, mimo że stanowią 8% populacji). To rodzi napięcia, które mogą wpływać na przestępczość. Nowe prawo z 2025 roku pozwala na wywłaszczanie ziemi, jeśli nie jest „odpowiednio użytkowana”. Krytycy widzą w tym zagrożenie dla białych farmerów, ale rząd podkreśla, że chodzi o sprawiedliwość społeczną. Liderzy jak Julius Malema (EFF) używają haseł takich jak „Kill the Boer”, co jest interpretowane przez niektóre grupy jako nawoływanie do przemocy. Sądy RPA (np. orzeczenie z lutego 2025) uznały takie narracje za „kontrowersyjne”, ale nie potwierdzają tezy o ludobójstwie. Sądy RPA (orzeczenie z lutego 2025) oraz organizacje międzynarodowe (np. Amnesty International) odrzucają tezę o „białym ludobójstwie”, wskazując, że ataki na farmy są częścią szerszego problemu przestępczości. Biali mieszkańcy (ok. 4,6 mln, 8% populacji) nie są statystycznie bardziej narażeni na przemoc niż inne grupy. W 2023 roku 50 morderstw farmerów (głównie białych) to ułamek z 27 tys. morderstw ogółem.

Wysoki poziom morderstw (27 tys. rocznie), ataków na farmy (300–400 rocznie) i przemocy wobec kobiet i dzieci (tysiące przypadków) wskazuje na głęboki problem społeczny, nieograniczony do jednej grupy etnicznej. Ataki na białych farmerów są realnym i tragicznym problemem, ale ich skala i motywy (rabunkowe, społeczne, czasem rasowe) nie uzasadniają tezy o „rzezi” czy ludobójstwie. Przemoc w RPA wynika przede wszystkim z nierówności, biedy, braku skutecznych służb porządkowych i historycznych zaszłości. Narracje o „białym ludobójstwie” upraszczają problem, ignorując szerszy kontekst.

za; SAPS, AfriForum, Human Rights Watch, UNICEF, BusinessTech, Grok, Amnesty International,

🔷 WPIERAJ Portal Warszawski, niezależne medium, które prawdziwie służy warszawiakom i Warszawie. Możesz nam się odwdzięczyć i i postawić nam kawę: https://buycoffee.to/portalwarszawski

Lub skorzystać bezpośrednio z konta o numerze: 61102049000000890231388541