K. Nawrocki – „Symbol banderyzmu i czerwono-czarną flagę trzeba wyrzucić z polskiej przestrzeni publicznej i traktować jako symbol ideologii”

Banderyzm to termin odnoszący się do radykalnej formy ukraińskiego nacjonalizmu, związanej z postacią Stepana Bandery (1909–1959), ukraińskiego polityka i przywódcy frakcji Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (OUN-B), zwanej potocznie „banderowcami”. Jest to ideologia oparta na skrajnym szowinizmie narodowym, dążeniu do niepodległości Ukrainy za wszelką cenę, w tym poprzez akty terroru, zamachy i etniczne czystki. Pojęcie to ma trzy główne wymiary: historyczny (zwolennicy OUN-B odpowiedzialni za czystki etniczne w czasie II wojny światowej), ideologiczny (nacjonalizm z elementami faszyzmu i antypolonizmu) oraz współczesny (kult Bandery na Ukrainie, krytykowany jako gloryfikacja zbrodniarzy).

Tło historyczne

Stepan Bandera był liderem frakcji OUN-B, która powstała po rozłamie w OUN w 1940 roku. Organizacja ta początkowo współpracowała z III Rzeszą (np. w ramach batalionów „Nachtigall” i „Roland”), traktując Niemców instrumentalnie jako sojuszników w walce o ukraińską niepodległość. 30 czerwca 1941 roku OUN-B proklamowała we Lwowie Akt Odnowienia Państwa Ukraińskiego, co doprowadziło do aresztowania Bandery przez Gestapo i uwięzienia go w obozie Sachsenhausen do 1944 roku. Po wojnie OUN-B i powiązana z nią Ukraińska Powstańcza Armia (UPA) kontynuowały walkę partyzancką przeciwko Sowietom, Polakom i Żydom, co wiąże się z masowymi zbrodniami, takimi jak ludobójstwo na Wołyniu i w Galicji Wschodniej (1943–1945), w którym zginęło ok. 100 tys. Polaków. Banderyzm czerpał z tradycji ukraińskiego nacjonalizmu lat 20. i 30. XX wieku, łącząc elementy szowinizmu, socjalizmu i antykomunizmu, ale krytycy porównują go do faszyzmu ze względu na użycie przemocy etnicznej i kolaborację z nazistami.

Na Ukrainie Bandera jest symbolem oporu przeciw okupacjom (polskiej, sowieckiej i nazistowskiej), a jego kult jest widoczny na Zachodzie kraju – w pomnikach, nazwach ulic i obchodach rocznicowych. W 2010 roku prezydent Wiktor Juszczenko nadał mu tytuł Bohatera Ukrainy (później uchylony przez sąd), co wywołało protesty.

W Polsce i na świecie jest kojarzony z ludobójstwem Wołyńskim i zbrodniami na Żydach (ok. 100 tys. ofiar), co budzi antyukraińskie nastroje. Polski rząd i organizacje żydowskie (np. Centrum Szymona Wiesenthala) krytykowały gloryfikację Bandery jako usprawiedliwianie faszyzmu. W Rosji termin bywa używany propagandowo do demonizacji całej Ukrainy.

Prezydent Karol Nawrocki o banderyzmie

Jak widać stanowisko prezydenta Karola Nawrockiego jest bardzo jasne i wyraziste. W wypowiedzi dla Radio Zet powiedział:

Symbol banderyzmu jest symbolem czegoś zupełnie tragicznego w historii mojego narodu. Jakie będą reakcje na świecie jest dla mnie obojętne. Wspieramy Ukrainę i nie ma co do tego wątpliwości. Symbol banderyzmu i czerwono-czarną flagę trzeba wyrzucić z polskiej przestrzeni publicznej i traktować jako symbol ideologii, która zabiła conajmniej 120 tysięcy moich współobywateli.