J. Lange vel Gontarczyk pozbawiona odznaczenia Srebrnego Krzyża Zasługi

Prezydent Andrzej Duda podjął decyzję o pozbawieniu Jolanty Lange vel Gontarczyk Srebrnego Krzyża Zasługi, nadanego jej w 1997 roku przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego. Jak podaje portal wPolityce.pl, Biuro Odznaczeń i Nominacji Kancelarii Prezydenta RP przygotowało projekt postanowienia w tej sprawie. Decyzja ta jest odpowiedzią na petycję podpisaną przez grupę naukowców, dziennikarzy i społeczników, którzy wskazywali na agenturalną działalność Lange na rzecz Służby Bezpieczeństwa oraz jej domniemany związek ze śmiercią ks. Franciszka Blachnickiego. Zgodnie z procedurami, postanowienie wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów i publikacji w Monitorze Polskim.

To efekt petycji

Petycja naukowców, dziennikarzy i społeczników dotycząca pozbawienia Jolanty Lange vel Gontarczyk Srebrnego Krzyża Zasługi została skierowana do prezydenta Andrzeja Dudy w kwietniu 2025 roku. Autorem petycji jest Piotr Woyciechowski, a podpisało ją 30 sygnatariuszy, w tym przedstawiciele świata kultury, polityki i mediów, m.in. dr hab. Sławomir Cenckiewicz, Anita Gargas, dr Adam Chmielecki, Jan Józef Kasprzyk, Dorota Kania i Cezary Gmyz.

Petycja opiera się na art. 63 Konstytucji RP oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 11 lipca 2014 roku o petycjach, a także na art. 36 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 października 1992 roku o orderach i odznaczeniach, który umożliwia pozbawienie odznaczenia osoby, która dopuściła się czynów niezgodnych z honorem.

Jolanta Lange vel Gontarczyk w latach 1977–1990 była tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa PRL pod pseudonimem „Panna”, działając w Polsce i za granicą (w RFN w ramach operacji wywiadowczej „YON”).
Wraz z mężem Andrzejem Gontarczykiem (również agentem SB od 1974 roku) inwigilowała ks. Franciszka Blachnickiego, założyciela ruchu oazowego. Petycja podkreśla, że ich działalność umożliwiła SB zaplanowanie i wykonanie akcji otrucia ks. Blachnickiego, który zmarł 27 lutego 1987 roku w Carlsbergu. W 2023 roku IPN potwierdził, że przyczyną śmierci duchownego było otrucie. Sygnatariusze wskazują, że donosy Lange dotyczące szczegółów życia ks. Blachnickiego (stan zdrowia, leki, zwyczaje, otoczenie) były kluczowe dla realizacji zabójstwa. Podkreślono brak skruchy ze strony Lange oraz jej lojalność wobec dawnych mocodawców z SB, co czyni ją osobą niegodną odznaczenia.

Petycja wskazuje na sprzeczność w polityce odznaczeń: prezydent Duda nadał pośmiertnie ks. Blachnickiemu Order Orła Białego, honorując ofiary systemu komunistycznego, podczas gdy Lange, osoba współodpowiedzialna za jego śmierć, nadal posiada Srebrny Krzyż Zasługi nadany w 1997 roku przez Aleksandra Kwaśniewskiego. Sygnatariusze argumentują, że państwo polskie nie powinno honorować osób, które działały na rzecz aparatu represji komunistycznych.

Jak podaje portal wPolityce.pl, prezydent Andrzej Duda podjął decyzję o pozbawieniu Lange odznaczenia. Biuro Odznaczeń i Nominacji KPRP przygotowało projekt postanowienia, które czeka na kontrasygnatę Prezesa Rady Ministrów i publikację w Monitorze Polskim.

Petycja akcentuje, że Lange, mimo swojej przeszłości, w ostatnich latach działała w organizacjach lewicowych, takich jak Stowarzyszenie Pro Humanum, wspierających środowiska LGBT i aborcję, oraz prowadziła szkolenia dla urzędników, co dodatkowo budzi kontrowersje w kontekście jej agenturalnej przeszłości.