Niedziele bez samochodu – taka jest rekomendacja Międzynarodowej Agencji Energetycznej

W kontekście kryzysu energetycznego spowodowanego inwazją Rosji na Ukrainę, Międzynarodowa Agencja Energetyczna (MAE) opublikowała plan zmniejszenia zużycia ropy naftowej. W planie tym zaproponowano 10 działań, które można podjąć w celu zmniejszenia zużycia ropy naftowej Przedstawione zalecenia można z jednej strony postrzegać jako realizację scenariuszy zmniejszających uzależnienie od ropy, a tym samym zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego. Z drugiej strony wszystkie przedstawione zalecenia mogą być traktowane jako narzędzia polityki klimatycznej zmierzającej do dekarbonizacji i poprawy jakości powietrza – tak zaczyna się raport „Noga z gazu” opublikowany przez Instytut WiseEuropa, który sam siebie przedstawia jako niezależny think-tank specjalizujący się się w polityce europejskiej i zagranicznej oraz w  ekonomii.

10 działań

W kontekście kryzysu energetycznego spowodowanego inwazją Rosji na Ukrainę, Międzynarodowa Agencja Energetyczna (MAE) opublikowała plan zmniejszenia zużycia ropy naftowej. W planie tym zaproponowano 10 działań, które można podjąć w celu zmniejszenia zużycia ropy naftowe. Jak podkreśla WiseEuropa Warto dokument ten nie jest wiążący dla państwa polskiego, a ma charakter zalecenia. MAE wskazuje, że szybkie działania w gospodarkach rozwiniętych mogłyby potencjalnie zmniejszyć popyt na ropę nawet o 2,7 miliona baryłek dziennie w okresie czterech miesięcy.

Przedstawione zalecenia można z jednej strony postrzegać jako realizację scenariuszy zmniejszających uzależnienie od ropy, a tym samym zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego. Z drugiej strony wszystkie przedstawione zalecenia mogą być traktowane jako narzędzia polityki klimatycznej zmierzającej do dekarbonizacji i poprawy jakości powietrza. Autorzy raportu mają świadomość specyfiki sytuacji, w której powstawały zalecenia. Chcą jednak rzucić nowe światło na zalecenia MAE oraz omówić szanse i zagrożenia wynikające z ich ewentualnego wdrożenia.

Oto zalecenia:

1. Obniżenie dopuszczalnej prędkości na autostradach o co najmniej 10 km/h. Oszczędność ok. 290 kb/d (40 tys. ton dziennie) przez samochody osobowe. Oszczędność ok. 140 kb/d (19 tys. ton dziennie) przez samochody ciężarowe.

2. Telepraca do 3 dni w tygodniu w miarę możliwości. Jeden dzień telepracy pozwala oszczędzić 170 kb/d (23 tys. ton) ropy naftowej.
Trzy dni telepracy pozwalają oszczędzić ok. 600 kb/d (68 tys. ton ropy dziennie).

3. Niedziele bez samochodów w miastach. Jedna niedziela to oszczędność 95 kb/d (13 tys. ton ropy dziennie). Wszystkie niedziele w miesiącu to oszczędność ok. 380kb/d (51 tys. ton dziennie).

4. Tańszy transport publiczny i zachęcenie do mikromobilności, chodzenia pieszo i jazdy na rowerze. Oszczędność ok. 330 kb/d (45 tys. ton ropy dziennie).

5. Wprowadzenie naprzemiennego użytkowania samochodów prywatnych w miastach. Oszczędność ok. 210 kb/d (28 tys. ton ropy dziennie).

6. Zwiększenie współdzielonego użytkowania samochodów (ang. car sharing) i praktykowanie oszczędnej jazdy (ang. ecodriving). Oszczędność ok. 470 kb/d (64 tys. ton ropy dziennie).

7. Promowanie eko-jazdy dla ciężarówek i dostaw towarów. Oszczędność ok. 320 kb/d (43 tys. ton ropy dziennie).

8. Korzystanie z szybkich kolei i pociągów nocnych zamiast z samolotów. Oszczędność ok. 40 kb/d (5 tys. ton ropy dziennie).

9. Unikanie biznesowych połączeń lotniczych, jeżeli istnieją inne opcje. Oszczędność ok. 260 kb/d (35 tys. ton ropy dziennie).

10. Zwiększenie udziału samochodów elektrycznych i bardziej efektywnych. Oszczędność ok. 100 kb/d (13 tys. ton ropy dziennie).

Obniżenie dopuszczalnej prędkości na autostradach o co najmniej 10 km/h

Ograniczenia prędkości na autostradach stosowane w wielu krajach mają na celu przede wszystkim poprawę poziomu bezpieczeństwa ruchu drogowego. Ponadto ograniczenia prędkości mogą przynieść dodatkowe korzyści w postaci zmniejszenia zużycia paliwa lub energii
elektrycznej przez pojazdy, a w konsekwencji obniżenie emisji zanieczyszczeń pochodzących z transportu. Według obliczeń MAE zmniejszenie prędkości na autostradach dla pojazdów osobowych, lekkich pojazdów dostawczych i ciężarówek mogłoby skutkować zmniejszeniem
zużycia paliwa o łącznie około 430 000 baryłek ropy dziennie we wszystkich państwach. Po dołączeniu do Unii Europejskiej, w Polsce zanotowano imponujący wzrost długości sieci dróg szybkiego ruchu. Obecnie jest ich ponad 5 000 kilometrów, w tym ok. 1 800 km auto-
strad i ok. 3 200 km dróg ekspresowych. Rozróżnienie to ma charakter techniczny i dla wielu kierowców różnica pomiędzy autostradą i drogą ekspresową jest niezbyt zauważalna i sprowadza się do różnicy w ograniczaniu prędkości do 140 km/h na autostradzie i do 120 km/h
na dwujezdniowej drodze ekspresowej oraz powszechnego zadowolenia z „bezpłatności” tych ostatnich, w odróżnieniu do drogich autostrad komercyjnych.

Obecnie niektóre kraje, np. Austria, stosują tymczasowe ograniczenia prędkości na autostradach (np. w określonych godzinach, wyświetlając ograniczenia prędkości na znakach zmiennych treści) w celu zarządzania płynnością ruchu, zmniejszenia zanieczyszczenia powietrza
i zwiększenia bezpieczeństwa na drogach. Warto zauważyć, że po latach fatalnych wyników w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogo-
wego, poziom bezpieczeństwa na polskich drogach znacząco się poprawił. W latach 2012-2022 w Polsce zmniejszyła się liczba ofiar śmiertelnych wypadków drogowych o 47%, a w Narodowym Programie Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego 2021-2030 założono cel zmniejszenia liczby ofiar śmiertelnych i ciężko rannych o 50%.  Jednak Europejska Rada na Rzecz Bezpieczeństwa Transportu (ang. European Transport Safety Council, ETSC) wskazuje, że ograniczenia prędkości i obserwowane prędkości pojazdów w Polsce są w dalszym ciągu zbyt wysokie. ETSC rekomenduje obniżenie maksymalnej dopuszczalnej prędkości między innymi na autostradach i drogach ekspresowych

Niedziele bez samochodów w miastach

„Niedziele bez samochodów” były rozwiązaniem wprowadzanym m.in. w czasie kryzysów naftowych w latach 70. XX wieku, jak również w ostatnich latach jako narzędzie ograniczenia zanieczyszczenia powietrza w miastach czy wspierania rozwoju stref przyjaznych osobom niezmo-
toryzowanym. MAE wskazuje, że jedna niedziela w miesiącu z obostrzeniami dla ruchu może zaoszczędzić 95 tysięcy baryłek ropy naftowej dziennie. Ponadto spodziewana poprawa jakości powietrza oraz bezpieczeństwa w ruchu dla rowerzystów i pieszych skutkować będzie poprawą
dobrostanu mieszkańców miast.

Niedziela jest dniem tygodnia, w którym ruch samochodowy w miastach jest zwykle najmniejszy (z wyjątkiem miejscowości turystycznych). Jednak badania ruchu i zachowań transportowych mieszkańców miast sugerują, że w godzinach popołudniowych i wieczornych ruch, szcze-
gólnie w kierunku do centrum, może być porównywalny z godzinami szczytu ze względu na  weekendowe powroty do miast. W niedziele świadczona jest także część usług wymagających dostępu pojazdów, np. z zaopatrzeniem dla gastronomii. Stąd przy ustalaniu reguł odnośnie niedziel bez samochodów w miastach należy mieć na uwadze pewną elastyczność dopuszczającą wyjątki uwzględniające uzasadnione potrzeby.
Ograniczenie możliwości poruszania się samochodami w wybrane dni wymagałoby odpowiednich zmian w polskim prawie, na wzór nowelizacji ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych z 2018 r., która wprowadziła możliwość ustanawiania stref czystego trans-
portu. Ustawa ta jednak nie umożliwia generalnego ograniczenia poruszania się wszystkich prywatnych pojazdów spalinowych na określonym obszarze w wybrane dni tygodnia. Warto zwrócić uwagę na fakt, że również historyczne akty prawa polskiego nakładające ograniczenia
na wykorzystanie pojazdów, jak np. obowiązujące w latach 1951-1954 i zakazujące prywatnego użytkowania pojazdów z silnikami o dużej pojemności Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 1951 r. w sprawie zakazu lub ograniczenia używania niektórych pojazdów mechanicznych, skupiały się na nałożeniu restrykcji na konkretne kategorie pojazdów, a nie ograniczanie czasowe poruszania się autami jako takiego.

Źródło; Instytut WiseEuropa