W Muzeum Archidiecezji o wielkiej sztuce tworzenia witraży

W czwartek, w Muzeum Archidiecezji Warszawskiej odbył się wernisaż niezwykłej wystawy. „Światłem Malowanie” to prezentacja witraży wykonanych przez legendarny Krakowski Zakład Witrażów S.G. Żeleński. Zakład był w rękach swych założycieli przez pół wieku, od 1902 do 1952 roku. Współpracowali z nim najwybitniejsi artyści tej epoki m.in. Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer czy bratanek Jana Matejki – Stefan.

Wykonane przez najwybitniejszych artystów międzywojennego Krakowa

Jak mówi Tadeusz Deszkiewicz ekspozycja witraży to niezwykle trudne przedsięwzięcie, bo zazwyczaj są one nierozłącznym elementem miejsc dla których zostały stworzone kościołów, rezydencji, pałaców. Dodatkową trudnością jest ich odpowiednie podświetlenie, bo przecież światło jest podstawą istnienia witraży. Udało się to znakomicie kuratorce wystawy Danucie Czapczyńskiej-Kleszczyńskiej i jej współpracownikom. Na wystawie możemy oglądać zarówno witraże jak i ich oryginalne projekty wykonane przez najwybitniejszych artystów międzywojennego Krakowa.  Moją uwagę zwrócił witraż wmontowany w drzwi przedstawiający tajemniczą, egzotyczną scenę baletową. Pierwsze moje skojarzenie to była „Mandragora” Karola Szymanowskiego. Zważywszy, że witraż powstał w 1936 roku, a premiera baletu pantomimy Szymanowskiego odbyła się zaledwie 16 lat wcześniej nie wykluczone, że to dzieło było inspiracją. Dodatkowym argumentem może być fakt, że „Mandragorę” (wstawkę baletową do „Mieszczanina szlachcicem”) opracował literacko Tadeusz Boy Żeleński, brat założyciela krakowskiej manufaktury witraży – Stanisława Gabriela. Tak to niezwykłe ekspozycje prowokują do artystycznego śledztwa.

Wystawa pokazuje półwiecze dokonań Zakładu, powstałego w 1902 pod firmą: prof. W. Ekielski i A. Tuch, do 1952, który położył kres prywatnej firmie S.G. Żeleński (1907). Został założony w momencie, gdy Towarzystwo Polska Sztuka Stosowana (1901) próbowało łączyć norwidowską ideę odnowy i rozwoju rzemiosła artystycznego z ideologią ruchu Arts&Crafts. Do Wielkiej Wojny działał głównie w Galicji, realizował zamówienia do kościołów i do wnętrz świeckich, w których współuczestniczył w koncepcji syntezy sztuk. W Królestwie Polskim miał konkurencję w polskich firmach czynnych w Warszawie. W Wielkim Księstwie Poznańskim, pozbawionym polskich pracowni, Polacy składanie zamówień w Krakowie poczytywali za patriotyczny obowiązek.

Wystawa „Światłem malowanie” jest pierwszą wystawą, która prezentuje zachowany dorobek Krakowskiego Zakładu Witrażów i Mozaiki działającego przez blisko pół wieku pod szyldem S.G Żeleński. Warto zwrócić uwagę, że sam Stanisław Gabriel Żeleński zakładem kierował tylko przez 7 lat. Rolę szefa firmy, po śmierci męża przejęła żona – Iza z Madeyskich Żeleńska. Z zakładem współpracowali wybitni artyści tacy jak: Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer, Karol Frycz czy Stefan Matejko (późniejszy kierownik tegoż zakładu).

W Odrodzonej Polsce, prowadzony przez Izę Żeleńską, dominował na obszarze całego kraju, a najbardziej awangardowe dzieła pojawiły się w gmachach autonomicznego województwa śląskiego. Po II wojnie światowej realizował znakomite projekty do kościołów, dziś rzadko zauważane. Pracownia świetnie funkcjonuje i działa do dziś.

🟦 Wspieraj niezależne media, które jako jedyne walczą o lepszą Warszawę, i promują sztukę najwyższych lotów. Jeśli chcesz możesz nam się odwdzięczyć za naszą służbę i zaprosić nas na kawę: https://buycoffee.to/portalwarszawski

Możesz też dokonać wpłaty na numer: 61102049000000890231388541 – dopisek: DAROWIZNA

za; T. Deszkiewicz, ArtInfo, Muzeum Archidiecezji Warszawskiej