[HISTORIA] 137 lat temu, 6 kwietnia 1887 r. rozstrzygnięto konkurs na projekt kościoła św. Michała Archanioła i św. Floriana

Świątynia zbudowana w latach 1887-1904 według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego, twórcy kilkudziesięciu świątyń w Polsce. Dziekoński uznał ten właśnie kościół za swoje największe osiągnięcie. Konsekrowany w 1901 roku. W latach 20. konstrukcja wysokich wież została naruszona, toteż zostały one obniżone. Kościół wysadzony przez wycofujących się Niemców we wrześniu 1944, odbudowany staraniem mieszkańców Pragi (odbudowa trwała do 1972).

Rys historyczny

Pierwszymi kościołami na Pradze były: klasztor i kościół oo. bernardynów budowany od 1617 r., wraz z kaplicą wzorowaną na Domku Maryi we włoskim Loreto; kościół pod wezwaniem św. Stanisława, który powstał w 1644 roku na Skaryszewie oraz kościół klasztorny Panien Bernardynek konsekrowany 12 lipca 1693 r.
Niestety wydarzenia historyczne doprowadziły do zniszczenia tych budowli na początku XIX wieku na skutek prac prowadzonych przez wojska napoleońskie na przyczółku Wisły. Oprócz rozbiórki wspomnianych wcześniej kościołów /kościół św. Stanisława rozebrano w 1806 r. a /kościół z klasztorem Panien Bernardynek – w 1808 r./ uległa zniszczeniu najbardziej okazała budowla sakralna Pragi, kościół z klasztorem oo. Bernardynów. Od zniszczeń rozpoczętych w maju 1811 roku ocalała tylko ukochana i wywalczona przez wiernych Kaplica Loretańska.

W tamtym okresie parafia praska liczyła tysiąc osób i już wówczas pozostały budynek sakralny był za mały. Pomimo czasu zaborów i dwóch powstań narodowych, liczba mieszkańców Pragi i okolic systematycznie wzrastała, aby w latach osiemdziesiątych XIX wieku osiągnąć blisko 30 tysięcy. Te fakty oraz brak możliwości dalszego adaptowania Kaplicy Loretańskiej do potrzeb kultu sprawiły, że naglącą potrzebą stało się wybudowanie nowego, większego kościoła. Z inicjatywą budowy takiej świątyni wystąpił w 1882 r. proboszcz parafii Matki Boskiej Loretańskiej, ks. Ignacy Dudrewicz.

Wystąpiono do władz o wyrażenie zgody na wybudowanie nowego kościoła oraz na zbieranie składek służących zrealizowaniu tego dzieła. Car, ukazem z dnia 6 marca 1886 r. odpowiedział pozytywnie na te prośby. Zgoda władcy obejmowała samo dzieło wybudowania kościoła, przeznaczenia przez władze miejskie placu u zbiegu ówczesnych ulic: Aleksandrowskiej /dzisiaj Al. Solidarności/, Namiestnikowskiej /Sierakowskiego/, Konstantynowskiej /obecnie Floriańskiej/, a także możliwości dokonywania zbiórki na ten cel. Ostatnia sprawa zawierała zastrzeżenie, że składki nie mogą przekroczyć sumy 200 tysięcy rublii oraz wykluczono z tych działań gubernię Lubelską i Siedlecką, powiat Mazowiecki w guberni Łomżyńskiej oraz powiat Augustowski w guberni Suwalskiej. Wykonanie decyzji najwyższych władz zostało sprawnie przeprowadzone.

Z upoważnienia Ministra Spraw Wewnętrznych magistrat przekazał wspominany teren pod budowę. Miejsce to było dość szczególne na mapie ciągle rozwijającej się po wyburzeniach napoleońskich Pradze. W tamtym okresie prawie wszystkie tereny wokół były już zagospodarowane. Pozostał plac, będący pozostałością reduty z 1808 r., której wał podczas prac umocnieniowych wzmocniono palisadą dębową i otoczono rowem napełnionym wodą. W późniejszym okresie rów zamieniono w sadzawkę, przy której osiedlił się w małym drewnianym domy stary żołnierz, mający pilnować pozostałych urządzeń reduty. Właśnie na takim terenie, wykorzystywanym również jako targ koński przystąpiono do budowy świątyni.

 

 


 


 

Architektura

Początkiem prac budowlanych było ogrodzenie przekazanego terenu i w związku z dużym jego zaniżeniem, rozpoczęto podnoszenie go przez nasypanie gruzu.

 

Kolejnym krokiem komitetu było ogłoszenie 10 listopada 1886 r. konkursu na projekt świątyni, który rozstrzygnięto 6 kwietnia 1887 r. Komisja pod przewodnictwem Ks. Abpa Popiela z 21 nadesłanych prac przyznała pierwszą nagrodę projektowi Józefa Dziekońskiego. Zwycięzca oprócz satysfakcji z realizacji jego założeń, otrzymał nagrodę pieniężną w wysokości 500 rubli. Kolejne miejsca zajęły projekty Władysława Marconiego (300 rubli) i Ignacego Jórskiego (200 rubli).

 

Konsekrowany w 1901 roku. W latach 20. konstrukcja wysokich wież została naruszona, toteż zostały one obniżone. Kościół wysadzony przez wycofujących się Niemców we wrześniu 1944, odbudowany staraniem mieszkańców Pragi (odbudowa trwała do 1972).

Kościół zbudowany jest w formie trzynawowej bazyliki z transeptem . Posiada dwie wysokie wieże i trzecią niższą ( sygnaturkę ). We frontowej elewacji , wykonanej z surowej cegły, nad wejściami umieszczono mozaiki : z postacią Chrystusa , herbem Pragi i herbem pierwszego biskupa warszawsko-praskiego Kazimierza Romaniuka. Również wnętrze utrzymane jest w fakturze tynku i cegły – dominujące barwy to biel i czerwień. Na postumencie w prawej nawie znajduje się barokowa figura św. Floriana – patrona strażaków, który wraz ze św. Michałem Archaniołem jest patronem świątyni.

Forma i układ przestrzenny kościoła nawiązują do tzw. gotyku mazowieckiego lub nadwiślańskiego. Świątynia ta jest traktowana przez znawców architektury jako wzorcowa w polskiej architekturze sakralnej, wzorowało się na niej wielu projektantów innych kościołów.

za: ks. dr Marek Solarczyk

Portal Warszawski

 

 

Przeczytaj również

Logotyp Portal Warszawski
Kontakt

Ostatnie atykuły

Portal-Warszawski