124 lata temu urodził się Jan Zachwatowicz, zwolennik odbudowy warszawskich zabytków po II wojnie światowej, polski architekt, historyk architektury

Młodszym warto przypomnieć, że Prof. Jan Zachwatowicz (1900-1983) całe swoje życie zawodowe związał z Warszawą. Już w okresie przedwojennym podjął działania praktyczne związane z warszawską Starówką. Praca na zlecenie ówczesnego prezydenta stolicy Stefana Starzyńskiego w komisji na rzecz wypracowania propozycji wydobycia i wyeksponowania wartości zabytkowych Warszawy zaowocowała m.in. odsłonięciem murów obronnych.

Rys biografczny

Jan Zachwatowicz urodził się 𝟰 𝗺𝗮𝗿𝗰𝗮 𝟭𝟵𝟬𝟬 𝗿𝗼𝗸𝘂 w Gatczynie pod Petersburgiem. Ojciec architekta był urzędnikiem pracującym na kolei, co zapewniało rodzinie niejaki prestiż, jednocześnie wywierając presję na młodym Janie, aby studiować w Petersburgu w Instytucie Inżynierów Cywilnych, a nie na Akademii Sztuk Pięknych.  Sam ukończył Instytut Inżynierów Cywilnych w Petersburgu. Studiował na wydziale architektury Politechniki Warszawskiej, gdzie w 1925 roku został asystentem przy Katedrze Rysunku Odręcznego prof. Zygmunta Kamińskiego. Po przeprowadzce do Warszawy w 1924 roku skierował się ku swojej pierwotnej pasji –  rysunkowi – i został asystentem w Katedrze Rysunku Odręcznego na Politechnice Warszawskiej. W 1930 roku dołączył do Zakładu Architektury Polskiej, na którego czele stał prof. Oskar Sosnowski – wybitny architekt, konserwator, znawca zabytków, prekursor interdyscyplinarnych badań architektury.

W okresie przedwojennym prof. Zachwatowicz podjął działalność praktyczną związaną z warszawską Starówką. Na zlecenie ówczesnego prezydenta stolicy Stefana Starzyńskiego wszedł w skład komisji, która wysunęła cały szereg propozycji wydobycia i wyeksponowania wartości zabytkowych Warszawy. Postanowiono m.in. o odsłonięciu murów obronnych.

Po nagłej śmierci prof. Sosnowskiego w październiku 1939 roku Jan Zachwatowicz przejął jego obowiązki i przez okres okupacji kierował Zakładem Architektury Polskiej. Działał też w Delegaturze Rządu na Kraj, gdzie przewodniczył przygotowaniom służby konserwatorskiej do pracy po wojnie. W tym celu prowadził również tajne nauczanie.

Odnowiciel

W czasie Powstania Warszawskiego profesor nadal działał na rzecz ochrony i ratowania dóbr kultury. Zaraz po klęsce powstania uczestniczył w słynnej akcji pruszkowskiej, dzięki której uratowano z płonącej Warszawy szereg bezcennych dla naszej kultury dzieł. Z planowo niszczonej przez hitlerowców stolicy udało się wywieźć wiele cennych zbiorów, dzieł sztuki z Muzeum Narodowego oraz zbiorów bibliotecznych.

Był autorem koncepcji odbudowy Starego Miasta w Warszawie – wbrew pomysłom, aby pozostawić ten teren jako gruzowisko będące pomnikiem historii miasta, albo aby zabudować Stare Miasto nowoczesnymi blokami. Jest m.in. autorem, wspólnie z Marią i Kazimierzem Piechotkami, projektu odbudowy archikatedry św. Jana. Wraz z Janem Bogusławskim był inicjatorem oraz autorem odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie dokonanej w latach 1971–1984.

 


My niewątpliwie zafascynowaliśmy, ale i zaszokowaliśmy świat konserwatorski Europy odtwarzaniem zabytkowych obiektów w ich pierwotnym kształcie. Nasza koncepcja zachowania Starego Miasta jako symbolu historii Warszawy, jako naszego punktu identyfikacji narodowej na początku wywoływała w świecie konserwatorskim wiele wątpliwości – wspominał prof. Jan Zachwatowicz.


 

Pod koniec stycznia 1944 roku prof. Janowi Zachwatowiczowi powierzono zadanie organizacji Biura Odbudowy Stolicy. W lutym został naczelnikiem wydziału architektury zabytkowej BOS-u, a w marcu konserwatorem generalnym Rzeczypospolitej Polskiej. Wraz z gronem swoich współpracowników znalazł się on w sytuacji zupełnie dramatycznej, zabytki leżały w gruzach. Trzeba było, albo te gruzy uprzątnąć i pozostawić miejsce, albo też przystąpić do próby przywrócenia stanu poprzedniego.

Decyzja o rekonstrukcji zabytków, odtworzeniu Starego Miasta, Nowego Miasta, zabudowy Krakowskiego Przedmieścia i Nowego Światu, była niezwykle odważna i zupełnie pionierska w skali świata. Była ona złamaniem obowiązujących doktryn konserwatorskich.

Jan Zachwatowicz zmarł 18 sierpnia 1983 roku w Warszawie.

za; Polskie Radio

zdj. Jan Zachwatowicz, Warszawa, 1972, fot. Bogusław Miedza/PAP

Portal Warszawski

 

 

 

 

Przeczytaj również

Logotyp Portal Warszawski
Kontakt

Ostatnie atykuły