230 lat temu urodził się wielki… (dla) Polski architekt Henryk Marconi

„Samych kościołów postawił dwadzieścia kilka… Tu także zaliczyć można kaplice przy wielu kościołach i na cmentarzach postawione… Z gmachów publicznych wykonał architektoniczne części wodociągów warszawskich… stacyą główną drogi żelaznej warszawsko-wiedeńskiej, dawny gmach rządu gubernialnego w Lublinie, 7 ratuszów, 5 szpitali… 11 więzień”.

Rys biograficzny

Jeden z najwybitniejszych architektów na ziemiach Polski, na przestrzeni wieków. Uznany i podziwiany przez wszystkich, pracowity i otwarty dla każdego, kto swoje zainteresowanie zwracał ku architekturze – zarówno tej pałacowej, tej gmachów publicznych, tej sakralnej, jak i tej „zwykłej”, dla ludzi, dla robotników.

Henryk Marconi, włoski architekt żyjący i tworzący w Polsce od 1822 r. aż do śmierci, urodził się 7 stycznia 1792 r. w Rzymie. Samych „dużych” projektów wykonał ponad czterdzieści. Projektów mniejszych lub tych, które nadzorował albo poprawiał, rozbudowywał, było ponad pięćdziesiąt…

Z wykształcenia architekt i inżynier. Potrafił nie tylko projektować, lecz również kierować budową. Do Polski sprowadził go generał hrabia Ludwik Michał Pac w celu ukończenia budowy jego pałacu w Dowspudzie (Augustowskie), gdzie tylko fundamenty zostały położone. Pac i jego wcześniejszy architekt planowali pałac w stylu gotyckim, który był mało praktykowany we Włoszech. Marconi, jak przystało na architekta włoskiego, lubował się w klasycyzmie, a także, w późniejszym czasie w stylu neorenesansowym. Bez problemów podołał jednak zadaniu, a „pałac tak zewnątrz jak wewnątrz uderzał wspaniałością i bogactwem umiejętnie użytem”.

Podziw i zadowolenie hrabiego zaowocowały kolejnym zleceniem – na budowę Pałacu Paca w Warszawie, „przy ulicy Miodowej, na miejscu dawnego pałacu Radziwiłłowskiego”. Odbudowana budowla stoi przy ul. Miodowej 15. Tu Marconi miał pełną dowolność stylów i mógł pokazać swoje ogromne możliwości. Pracą tą wzbudził uznanie i „zwrócił na siebie uwagę rządu i publiczności”. Skutkiem tego było przyjęcie go w 1827 r. do Komisji Rządowej Spraw Wewnętrznych, Duchownych i Oświecenia Publicznego. Od tej pory uczestniczył we wszystkich niemal pracach związanych z budowlami publicznymi. Stąd też tak liczne zabytki jego projektu bądź wykończenia.

Henryk Marconi poślubił córkę ogrodnika hr. Paca, Szkotkę Małgorzatę z Heitonów (1807-1884). Panna młoda była kalwinistką i niektóre ich dzieci wychowano na katolików, podczas gdy inne na kalwinistów. Razem byli rodzicami m.in.: Karola, Władysława, Leandra, Eleonory Kolberg (1832-1882), Jana (1845-1921), inżyniera, oraz Henryka (1842-1920), przemysłowca. Wnukiem Henryka i Małgorzaty był Bohdan. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim (kwatera 177 wprost-5-9/10), a jego żona, córka i synowie Henryk, Jan i Władysław na cmentarzu ewangelicko-reformowanym w Warszawie…

 

Architekt

Początki działalności architektonicznej Henryka Marconiego wiążą się z odbudową kościoła św. Hipolita w Lugo w 1811 roku. Następnie w 1822 roku poświęcił się budowie pałacu w Dowspudzie. W latach 1824–1828 przebudował pałac Radziwiłłów przy ulicy Miodowej 15 w Warszawie. Oba te projekty wykonał na zlecenie generała Ludwika Michała Paca.

Inne projekty Marconiego w Warszawie to m.in. gmach więzienia Pawiak przy ulicy Dzielnej (1830–1835, nieistniejący), gmach szpitala św. Łazarza przy ulicy Książęcej (1841, nieistniejący), kościół pw. św. Karola Boromeusza przy ulicy Chłodnej (1841–1849), Dworzec Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej (1846, nieistniejący), Instytut Wód Mineralnych w Ogrodzie Saskim (1847, nieistniejący), przebudowa pałacu Władysława Pusłowskiego na Nowym Świecie (1849), dom Józefa Grodzickiego przy Krakowskim Przedmieściu (1851–1852), pałac Branickich na Nowym Świecie (1851), zbiornik wodny w Ogrodzie Saskim (1852), dom Lesserów przy ulicy Rymarskiej (1853–1856, nieistniejący), gmach Hotelu Europejskiego przy Krakowskim Przedmieściu (1855), gmach Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego na rogu ulicy Kredytowej i Mazowieckiej (1856–1858) oraz kościół pw. Wszystkich Świętych na placu Grzybowskim (1856). Henryk Marconi jest także autorem projektu ratusza w Brześciu Kujawskim z 1824 roku. W latach 1834–1838 wykonywał prace architektoniczne w Natolinie, jego projektem jest brama, świątynia i most. W 1836 roku rozpoczął przebudowę pałacu w Wilanowie, zaprojektował grobowiec Stanisława i Aleksandry Potockich, bramę w Marysinku, kaplicę, przebudował bibliotekę pałacową i kościół parafialny. Przypisuje mu się także projekt przebudowy: pałacu w Jabłonnie (1837), ratusza w Skierniewicach (1841), pałacu w Helenowie (1859–1860) oraz pałacu w Chrobrzu (1850). Zaprojektował gmachy więzienne w Siedlcach (1841–1844) i Kaliszu (1844). Z niezrealizowanych projektów Henryka Marconiego warto wymienić projekt pałacu w Klemensowie (1827), pałacu Saskiego w Warszawie (1836), Muzeum Sztuk Pięknych i Panteonu w Warszawie (1838) oraz projekt rozbudowy kościoła pw. św. Aleksandra w Warszawie (1853).


Dowspuda nad Rospudą

Projekty i realizacje w Lublinie – przebudowa pałacu Lubomirskich na placu Litewskim w latach 1829–1830. Nadał on budynkowi noerenesansowe cechy, zlikwidował drugie piętro i przywrócił tym samym pierwotne proporcje. Boczne skrzydła pałacu połączył z korpusem, a barokowe alkierze przebudował na wysokie wieże.

Niesłusznie przypisuje mu się autorstwo projektu hotelu Europa przy Krakowskim Przedmieściu, który w rzeczywistości zaprojektował w 1865 roku Ludwik Szamota, budowniczy gubernialny. Lubelski architekt inspirował się w znacznym stopniu architekturą hotelu Europa w Warszawie (projekt Marconiego z 1855 roku)…

Igor Strojecki, varsavianista

Portal Warszawski

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *