82 lata temu powstało Generalne Gubernatorstwo

12 października 1939 r. Adolf Hitler powołał Generalne Gubernatorstwo dla okupowanych ziem polskich (niem. Generalgouvernement) obejmujące tę część zajętej przez Niemcy Polski, która nie została wcielona do Rzeszy.

Rys historyczny

Utworzenie GG wiązało się z planami III Rzeszy dotyczącymi Europy Wschodniej, realizowanymi w oparciu o Generalny Plan Wschodni (Generalplan Ost), zakładający osiedlanie kolonistów niemieckich na wschodnich terenach, przy jednoczesnym wysiedlaniu oraz wyniszczaniu przez niewolniczą pracę Polaków i Żydów.

W zamyśle okupanta GG miało być rezerwuarem taniej siły roboczej oraz spichlerzem dla gospodarki wojennej III Rzeszy. Wydzielony obszar Generalnego Gubernatorstwa obejmował 145,2 tysiące kilometrów kwadratowych, który zamieszkiwało ponad 16 600 000 osób. Przez cały okres okupacji GG było miejscem bezwzględnej polityki nazistów skierowanej przeciwko przedstawicielom polskiej inteligencji, masowo aresztowanym, m.in. w wyniku „Sonderaktion Krakau i „Akcji A-B”, miejscem masowych deportacji na prace przymusowe do III Rzeszy oraz na tereny do niej przyłączone; eksterminacji ludności polskiej oraz żydowskiej w miejscach kaźni – w więzieniach, gettach oraz obozach koncentracyjnych i zagłady utworzonych na obszarze GG (m.in. w Bełżcu, Sobiborze, Majdanku, Treblince), germanizacji przez likwidację polskiego szkolnictwa i niszczenie wszelkich przejawów życia kulturalnego oraz brutalności wobec polskich dzieci oddzielonych od swych rodzin i poddawanych przymusowemu zniemczeniu (Aktion Zamość – Akcja Zamość).


„Führer polecił mi jako Gubernatorowi Generalnemu dla zajętych obszarów polskich dbać we formie stanowczej o to, aby w przyszłości zapewniony był w tym kraju stan spokoju i aby się organicznie rozwinęły sąsiedzkie stosunki Polaków do potężnego mocarstwa światowego narodu” – mówił w październiku 1939 r. Hans Frank, który stanął na czele Generalnego Gubernatorstwa. Stolicą GG był Kraków, natomiast na swoją siedzibę Hans Frank wybrał Wawel. Warszawa stała się drugorzędnym miastem, bez żadnego większego znaczenia politycznego, gospodarczego czy kulturalnego.


Na obszarze GG, obok zachowanego polskiego sądownictwa, działały instancje niemieckie. Sądownictwo okupanta było, wraz z rozbudowanym aparatem policyjnym, głównym narzędziem dyskryminacyjnej polityki narodowościowej realizowanej przez III Rzeszę. Sądy specjalne (Sondergerichte) stosowały masowy terror, wydając wyroki skazujące na śmierć. Wprowadzenie w 1941 r. tzw. specjalnego prawa karnego dla Polaków i Żydów dodatkowo nasiliło przemoc okupanta wobec podbitej ludności.

Na skutek przegranej wojsk niemieckich na froncie wschodnim oraz nadciągającej Armii Czerwonej, urzędy GG od początku 1944 r. były systematycznie ewakuowane na tereny III Rzeszy. W styczniu 1945 r., po rozpoczęciu ofensywy sowieckiej, siły okupanta zostały całkowicie wyparte z terytorium GG, zaś Hans Frank zdołał zbiec do Niemiec, gdzie został aresztowany przez wojska amerykańskie, a następnie skazany na karę śmierci przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze.

Wymownym świadectwem aktów terroru, mających miejsce na terenie GG, są zachowane w zasobie Archiwum IPN w Warszawie dzienniki Generalnego Gubernatora (39 tomów), w których szczegółowo opisywał on swoją pracę oraz osobiste przemyślenia.

za; IPN

Portal Warszawski

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *