1⃣9⃣1⃣ lat temu,11 maja 1830 dokonano uroczystego odsłonięcia Pomnika Mikołaja Kopernika

To Ursyn Niemcewicz dokonał uroczystego odsłonięcia Pomnika Mikołaja Kopernika na Krakowskim Przedmieściu. Autorem tego dzieła jest wybitny artysta okresu europejskiego klasycyzmu. Pomnik Mikołaja Kopernika jest drugim, obok pomnika księcia Józefa Poniatowskiego, dziełem duńskiego rzeźbiarza Bertela Thorvaldsena zrealizowanym w Warszawie. Rzeźba została zamówiona w 1820 roku.

Rys historyczny

Pomysłodawcą postawienia pomnika przed ówczesną siedzibą Towarzystwa Przyjaciół Nauk był Stanisław Staszic, który od razu pokrył część kosztów. Gipsowy model postaci Kopernika trafił do Warszawy z Rzymu dopiero w 1827 roku, choć według umowy miał być gotowy w półtora roku. Odlew figury wykonali brązownicy Jan Gregoire i Sebastian Norblin. Cokół został zrobiony według projektu Adama Idźkowskiego. Na realizację przedsięwzięcia przeznaczono część majątku po zmarłym rok wcześniej Staszicu, ponadto nowy prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk Julian Ursyn Niemcewicz przeprowadził zbiórkę publiczną.

11 maja 1830 roku zebrany na Krakowskim Przedmieściu tłum wraz z muzykami i śpiewakami udał się w stronę kościoła Św. Krzyża, żeby rozpocząć uroczystość od zamówionej wcześniej mszy świętej. „Jakież było nasze zdziwienie – relacjonował Niemcewicz – gdy zamówionej mszy nie zastaliśmy. Później dowiedziałem się tego przyczyny. Duchowieństwo nasze naówczas, oprócz niewielu światłych i przykładnych, dzieliło się na dwie części, na rozwiązłych i na fanatyków. Ci się tajemnie złączywszy, postanowili, że ponieważ Kopernik systematem swoim zgrzeszył przeciw Pismu świętemu i wyklętym został przez papieża, uczcić obchód jego mszą św. byłoby świętokradztwem. Wyszliśmy na koniec z kościoła. Stanąłem na postumencie i krótką uczyniłem przemowę, w ówczesnych gazetach znajdującą się. Zasłona przykrywająca posąg spadła, zabrzmiała huczna muzyka i hymn stosowny do okoliczności; okrzyki ludu rozdzierały powietrze. Niestety! ostatni to był dzień naszej radości”.

Rzeźba przedstawiała siedzącego astronoma z cyrklem w prawej dłoni i strefą armilarną w lewej dłoni, na cokole znajdowały się dwa napisy – po łacinie: NICOLAO COPERNICO GRATA PATRIA  i po polsku: MIKOŁAYOWI KOPERNIKOWI RODACY.

Wojenne zawirowania

Mimo tragicznych losów w czasie II wojny światowej, szczególnie po powstaniu warszawskim, kiedy figura Kopernika została zrzucona z cokołu przez niemieckie oddziały niszczące stolicę i wywieziona z Warszawy, oryginalna rzeźba przetrwała do naszych czasów. Po wojnie pomnik został odnaleziony na złomowisku we wsi Hajduki Nyskie, skąd natychmiast przewieziono go do Warszawy i bez naprawy przeniesiono na poprzednie miejsce. W 1949 roku pod kierunkiem Stanisława Jagmina i J. Chojnackiego w warszawskiej odlewni Braci Łopieńskich dokonano restauracji pomnika, uzupełniając ubytki i łatając dziury po pociskach.  (Muzeum Historii Polski)

zdj. Igor Strojecki

Portal Warszawski

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *